گریزی بر موسیقی اصیل

قصد نداشتم مطلبی را بنویسم که الطاف برخی دوستان آنقدر شامل حال حقیر گردیده است این ذره ناچیز از نوشتن بیزار و از فحش سیراب گردم و تا زمان هضم سخنان و فحاشی آنان اندک زمانی را در سکوت گذرانم . اما دو مسئله باعث گردد تا مطلب جدیدم را در تارنگارم قرار دهم ...

اول آنکه گوش سپردن به آلبومی که ذیل معرفی می نمایم و دوم سخنی از دوست نازنین و هنرمندم و استاد موسیقی کیاوش صاحب نسق " هیچ چیزی نفرت انگیزتر از ننوشتن یک قلم نیست... "

در این بین در حق برخی هنرمندان جفای بسیاری روا گشته و بر برخی نیز روی خوش نشان داده آنچنان که با بی لیاقتی تمام لایق ترین گشته و بهترین نشانها را از آن خود نموده اند و خود را به عنوان چهره ای ماندگار در موسیقی ایرانی جا زده اند... 

اما هنر دوست واقعی خود لایقان و زحمتکشان این عرصه را میداند و سره را از نا سره تمیز میدهد . زنان هنرمند از آندسته هستند که بسیار مورد بی مهری زمانه قرار گرفته اند . از خاطره پروانه که باگذشت بیش از پنجاه سال از خوانندگی اش حسرت حتی یک نوار موسیقی در دلش ماند و در 1387 دار فانی را وداع گفت تا هنرمندان و خوانندگانی چون پری ملکی و سیما بینا و هنگامه اخوان و پریسا و افسانه رثایی و بسیاری دگر که هم اکنون در قید حیاتند و با وجود محدودیتهای بسیار در پی آنند تا ثابت کنند زنانی که پای بر این عرصه نهاده اند بسیار موفق عمل نموده و کارنامه درخشانی را از خود برجای گذاشته اند .

مرحوم خاطره پروانه زمانی که در مصاحبه اش در مرداد ماه 1387 خاطره ای از همکاری با استاد خود حسین دهلوی بیان میدارند در بخشی اینگونه اذعان می نمایند : " .... خیلی دلم میسوزد ، پنجاه سال خوانندگی کردم ، ولی حتی یک نوار با کیفیت از من در دسترس نیست . یک روز آقای دهلوی به من گفتند « فروغ عشق » را دارید ؟ گفتم : « متاسفم ! گریه ام نندازید ، ندارم ! » چقدر آقای دهلوی این تصنیف را قشنگ ساخته است ، واقعا زیباست . وقتی در خراسان به مزار عطار رفتم ،بی اختیار شدم و همانجا این آهنگ را خواندم و جمعیت جمع شدند ... " (1)

نمونه این خوانندگان زن که میتوانست دارای جایگاه والاتری از آنچه هم اکنون هست باشد پریسا خواننده زن موسیقی اصیل ایرانیست که کمتر هنر دوستی را میتوان یافت که نام او را نشنیده باشد و با آثار او آشنایی نداشته باشد .

او را میتوان به جرات یکی از خوانندگان موفقی دانست که با آنکه خود در وطن سکنی گزیده اما ناچار است برای انتشار اثارش دیار غربت را انتخاب نماید . او جزو آندسته هنرمندان زنیست که میتوان او را تاریخ گویای موسیقی دهه شصت تا کنون دانست . اجرا های بی نقص ، صدای خاص او و تحریرهای  منحصر بفردش او را از بسیاری از هم نوعانش متمایز ساخته . در کنار آن میتوان کارنامه درخشانش را نیز دلیل موجهی بر موفقیتی دانست که حاصل سالها زحمت و خون دل خوردن در موسیقی است .

او متولد ۱۳۲۸ در شهسوار است و صدایش را از خانواده ای هنرمند به ارث برده است . پریسا موفقیت خود را مدیون حمایتهای بی دریغ پدر بزرگوارش میداند . آخرين بارى كه در رشته آواز رتبه اول را در بين تمام دانش‌آموزان سراسر كشور كسب نمود با مرحوم محمود كريمى كه از اعضاى هيئت داوران بودند آشنا گردید. استاد كريمى وی را بسيار تشويق كردند و پيشنهاد كردند كه براى آموزش موسيقى ايرانى (دستگاه‌ها و رديف موسيقى سنتى) شاگرد ايشان شود . لذا تحصيل موسيقى سنتى ايران را به طور جدى و مستمر در خدمت آن استاد بزرگوار آغاز کرد. هنوز دو سالى از آموزشش نگذشته بود، كه ايشان براى آغاز كار حرفه‌اى، پریسا را به وزارت فرهنگ و هنر وقت معرفى كردند. ولى كار آموزش زير نظر مستقيم ايشان و تا سال‌ها پس از آغاز كار حرفه‌اى ادامه داشت...

انتشار آلبوم " شوریده " در سال ۲۰۰۶  و موفقیتش به همراه این آلبوم ، انتشار آلبوم "گل بهشت " حضور در جشنواره معتبر موسیقی فز مراکش همگی با همراهی گروه دستان ،اجرا با بزرگانی چون داریوش طلایی ، حسین عمومی ، اجراى برنامه در فستيوال بزرگ سيلك رود ،اجرا درفستيوال صداهاى مقدس جهان در لوزان سوییس ، اجرا در كوئين اليزابت هال لندن با همراهی فرزندش دارا ، اجرای برنامه شب صداى زن در فرانسه ،  40 كنسرت در 40 شهر فرانسه براى معرفى‌ موسيقى سنتى ايران  ، اجراى برنامه در فستیوال  صداهای مقد در اسپانیا ، اجراى برنامه در فستیوال  صداهای مقدس اوپسالا، سوئد و بسیاری دیگر  از کارنامه های موفقیتی است که او در این سالها از خود برجای گذاشته است

پریسا در سال ۲۰۰۸  با همراهی  ایمان وزیری نوارنده جوان تار آلبومی را با نام " Simplicity " (  سادگی  ) منتشر نمود که با توجه به محدودیتهای داخل کشور استقبال در خوری از آن در داخل کشور به عمل نیامد . این اثر در ماهور اجرا گردیده است و با تحریر های بی نقص پریسا و چهچه های مثال زدنی اش ، که از شاخصه های بارز دستگاه ماهور است وقار موسیقی ایرانی را به رخ هنر دوستان کشیده است ، در عین حال موسیقی طرب انگیز " سادگی " هر شنونده دوستداری را مجذوب خود نموده و نا خواه وی را غرق در شعر زیبایش میکند . علی الخصوص آنکه حضرت مولانا شاعر آن اشعار باشد ، انتخاب دقیق و خلاقانه اشعار و استفاده صحیح از آنها در آواز ها و تصانیف این اثر را به غایت زیبا و دلنشین نموده است . آغاز این اثر با چهار مضراب فوق العاده زیبای وزیری که متبحرانه مضراب را بر سیمهای تار فرود می آرد شروع میگردد و به طرز زیبا و دلنشینی با فرود به اصفهان ادامه یافته و در نهایت نیز با فرود به ماهور به اتمام میرسد . آهنگسازی فوق العاده و منحصر بفرد این اثر از ابتدا ملموس است .

بسیارند از این دست آثار موسیقایی منحصر بفرد که توسط زنان هنرمند اجرا گردیده و کمتر شناخته شده اند .

متاسفانه علاقه مندان به موسیقی ایرانی نیز در این بین اندکی مقصرند چرا که وقت بسیار ناچیزی از زمان آنها برای گوش سپردن به آثار بانوان هنرمند میگذرد .

دوستداران و علاقه مندان باید بر این نکته توجه داشته باشند که صدای زن و مرد دارای پارامترهای منحصر بفردیست که هیچ یک از این دوقشر نمیتوانند هر دوی آنها را داشته باشند . از این رو برای درک بهتر موسیقی و شعر شایسته است گوش شنوندگان با صدای زیر نیز آشنا گردد تا بهره ای که از موسیقی برده میشود چندین برابر گردد .

دانشمندان با انجام تحقیق بر روی صدای زن به نتایج بسیار جالب و قابل توجهی دست یافته اند کالین کورسبی مدیر موسسه RHS طی تحقیقی دریافت که تاثیرگذاری صدای زنان بر روی رشد گیاهان بسیار بیشتر از صدای مردان است." این یافته بر اساس آزمایشی یک ماهه ارائه شد. طی این آزمایش دانشمندان مشاهده کردند میزان رشد بوته گوجه فرنگی زمانی که در معرض صدای زنانه قرار می‌گیرند دو سانتیمتر بیشتر از زمانی است که در معرض صدای مردانه قرار می‌گیرند. " میتوان از تحقیقات انجام شده اهمیت صدای زن و استفاده از آن در موسیقی را دریافت . (2)

هنرمندان بسیاری نیز در داخل کشور بر اهمیت صدای زن در موسیقی صحه گذاشته اند و آن را جزء لاینفک موسیقی دانسته اند . حسین علیزاده یکی از این هنرمندان است که در مصاحبه ای با صدای آمریکا در مورد استفاده از خواننده زن در آثارش سخنانی را بیان نمود :

"وقتی صدای زن در موسیقی نباشد یعنی فاجعه ، یعنی مثل آنکه به یک نقاش بگویی از این رنگها نباید در اثرت استفاده کنی ، یعنی آنکه به من به عنوان آهنگساز بگویی به جای 4 نوع صدا برای ارکستر تنها باید از دو صدا ( صدای بم و زیر مرد ) استفاده کنی و در آخر آنکه هنگامی حذف این صدا برایش توجیه پذیر است که زن از زندگی مردانه و از این کره زمین حذف شود و یعنی پایان حیات بشری." (3)

امید است با تفکیک نوع موسیقی در قوانین دینی و قائل گشتن تمایز بین موسیقی های اصیل ایرانی و عرفانی با موسیقی های مهیج و مستهجن غربی بتوان زمینه را برای فعالیت زحمتکشان زنان هنرمند درعرصه موسیقی مساعد تر نمود .

در انتها نیز به دوستداران موسیقی توصیه میکنم این اثر را چندین بار به دقت گوش سپرده و لذت برند .

محمد جواد صحافی – 15 آذر 1389

(۱)ماهنامه هنر موسیقی ، سال سزدهم ، شماره 112 ، آبان ماه 1389 ، « موسیقی یعنی عشق » به مناسبت سالگرد خاموشی فرامرز پایور و بانوی آواز زنده یاد خاطه پروانه در گفت و گو با زنده یاد خاطره پروانه – مرداد 1387

(۲)نگاهی به جایگاه زن در موسیقی ایران – محمد جواد صحافی ، 15 تیر 88 ، http://mjsahafi.blogfa.com/post-449.aspx

(۳)همان

* بیوگرافی و آثار خانم پریسا برگرفته از وب سایت شخصی ایشان میباشد .

برای شنیدن قسمتهایی از آلبوم سادگی میتوانید به آدرس زیر مراجعه نمائید :

http://www.parissa.org/03_musicsection/musicsection.html

مطالب مرتبط :

نگاهی به جایگاه زن در موسیقی ایران

اصلاحیه : در ابتدا ضمن تشکر از فرزند هنرمند سرکار خانم پریسا جناب دارا که به حقیر اظهار لطف فرموده اند ، لازم دانستم نکته ای را به استحضار خوانندگان عزیز برسانم .

بانو پریسا ساکن ایران هستند و تنها برای انتشار آثارش خارج از کشور را انتخاب مینمایند که بدینوسیله ضمن پوزش از این هنرمند و خوانندگان عزیز  و تشکر بابت تذکر فرزند نازنین شان این ایراد اصلاح گردید