دوستان عزیز لازم به ذکر بخش حذف شده این مقاله در هفته نامه بهار زنجان با رنگ زرد جدا گردیده است . . .

گروه موسیقی اشراق در روزهای 12 – 13 و 14 اسفندماه در زنجان کنسرتی را برگزار نمودند که میتوان آن را آخرین برنامه موسیقی در سال هشتاد و هشت دانست . این برنامه در تالار فرهنگسرای امام خمینی (ره) برگزار گشت که نسبت به سایر سالنهای برگزاری مراسم هنری در شهر از کیفیت نسبتا مطلوب تری برخوردار است اما ؛ با این حال هنوز شهر زنجان از مشکل داشتن سالنی جهت برگزاری چنین برنامه هایی در رنج است .

به هر روی کنسرت موسیقی گروه اشراق در شهری که از ابتدای سال 88 کمتر رنگ و بوی اجرای زنده کنسرتهای موسیقی اصیل را به روی خود دیده بود غنیمتی بود برای هواداران و علاقه مندانی که الحق و الانصاف ثابت نمودند کم نیستند .

طبق معمول تمامی برنامه های موسیقی این برنامه نیز با تاخیر حدود 30 دقیقه ای آغاز گردید ؛ که البته این مسئله در بین علاقه مندان به شرکت در کنسرتهای موسیقی به نوعی تبدیل به عادت گشته است چرا که گویی تاخیر های طولانی قبل از برگزاری کنسرتها ، دیگر جزوی از برنامه موسیقی گشته است .

آنچه که در ابتدا نظر هر بیننده ای را به خود مشغول می نمود عدم هماهنگی رنگ لباس گروه ها و یکدست نبودن آنها بود که صد البته برای گروه پر طرفداری چون اشراق جزو معایب به شمار میرود . تعدادی از اعضای گروه با لباس سبز رنگ ، و بقیه گروه هم با لباسهای نارنجی ، زیتونی ، آبی آسمانی و سورمه ای در سالن مشغول اجرای کنسرت بودند که شایسته تر می نمود ترکیب رنگ و رنگ بندی لباس اعضای گروه که نقش بسزایی در جذب نمودن نگاه علاقه مندان به گروه دارد رعایت میگشت .

ابتدای برنامه با تکنوازی پویا محمدی آغاز گردید ؛ آنچه تعجب بسیاری از علاقه مندان را به خود جلب می نمود تبحر فوق العاده ایشان با توجه به سن اندکشان بود که علاوه بر قدرت نوازندگی اش ثابت نمود در آهنگسازی نیز تبحر ویژه ای دارد و رنگ و بوی موسیقی اش با آنچه از پدر آموخته ، بسیار متفاوت است .

در بخش دوم ، گروه به اجرای قطعاتی در دستگاه ماهور و راست پنجگاه پرداختند ، که خواننده جوان و خوش آتیه گروه که به تازگی عضو گروه گردیده اجرای قطعات را به خوبی انجام داده و با تحریر های زیبا و کم نقص خود ؛ تشویق چندین باره تماشاگران و حاضران را رقم زد و نشان داد براستی شاگرد نمونه مکتب استاد شجریان است . در این بین نباید از آهنگسازی اصغر محمدی و نوازندگی زیبای اعضای گروه نیز غافل گردید . حسن ختام بخش دوم برنامه تصنیفی بود با نام پروانه به آهنگسازی زنده یاد استاد پرویز مشکاتیان که به خوبی اجرا گردید .

پس از پایان بخش دوم برنامه نوبت به پخش قطعه ویدئویی به یاد زنده یاد " رحیم ناصحی " رسید . فیلمی که در نظر نگارنده نه تنها اعتبار این بزرگوار را افزون تر ننمود بلکه درجه آن را تنزل نیز داد . کیفیت پائین و استفاده نابجا از فیلم در بین کنسرتی که هیچ ارتباطی با فیلم پخش شده نداشت حوصله بسیاری از تماشاگران و حاضران سالن را سر برد و اکثر حضار از سر ناچاری مجبور به تحمل این کلیپ ویدئویی شدند . برخی نیز در این قسمت سالن را ترک کرده و پس از پایان قطعه ویدئویی مجددا در محل حاضر شدند . پس از پایان قطعه ویدئو مورد نظر نوبت به اجرای بخش جنبی برنامه با عنوان " گروه نوازی تنبک " گردید .

گروهی متشکل از چند نوازنده تنبک که قطعاتی را به یاد مرحوم رحیم ناصحی اجرا کردند . جدای از بحث متفاوت بودن این برنامه و نیت اعضای گروه ؛ که در نوع خود قابل تحسین و تقدیر است ؛ عدم هماهنگی اعضای گروه با یکدیگر که بارها نیز در اجرای قطعات مشاهده گردید از نقاط ضعف این بخش از برنامه بود. دیگر ایرادی که میتوان به اعضای تنبک نوازان وارد نمود آنکه بجزیکی دو نفر از این نوازندگان ؛ سایر اعضای گروه از تبحر چندانی در نوازندگی برخوردار نبودند آنگونه که این مشکل در تکنوازی های افراد کاملا مشهود بود.

با نیم نگاهی به سابقه تنبک نوازی در ایران میتوان دریافت پیشینه گروه نوازی تنبک به دهه چهل باز می گردد که به کوشش زنده یاد حسین تهرانی با همکاری برخی چهره ها  مانند حسین دهلوی و هوشنگ ظریف نخستین تجربه آن شکل گرفت. ساخت قطعه ای به نام "فانتزی برای تنبک و ارکستر" توسط استاد حسین دهلوی نیز در ادامه همین جریان نوپا بود. پس از تهرانی، تا مدت ها گروه نوازی تنبک چندان نمودی نداشت تا اینکه محمد اسماعیلی که به نوعی جانشین تهرانی در مجموعه فعالیت های استاد فرامرز پایور شده بود، بار دیگر گروه نوازی تنبک را مورد توجه قرار داد (*). گروه نوازی تنبک در کنسرتهای موسیقی در ایران به دلیل آنکه این ساز از " ملودی و هارمونی " ( دو ویژگی شاخص موسیقی ایرانی ) بی بهره است ؛ چندان جایگاهی ندارد و تنها با تکیه بر ریتم و حرکات ریتمیک است که نوازنده ساز کوبه ای میتواند شنونده را تا انتهای برنامه راضی نگهدارد . در این بین بایستی توجه داشت که تنها بهترکوبیدن بر سازی کوبه ای چون تنبک نمیتواند دلیلی باشد بر خوب نواختن آن . از طرفی هنر نوازندگی این ساز بایستی همراه با تفکر ریتمیک و ملودیک نوازنده همراه باشد تا با استفاده از دو شاخصه بارز " تبحر و تفکر " ، نوازنده بتواند اثری را خلق نموده و شنونده خود را تا انتهای برنامه راضی نگاه دارد . در نظر نگارنده که تنها نوعی نظر شخصی است در صورتیکه بخواهیم نتیجه کار گروهی اعضای تنبک نوازان را مقایسه و جمع بندی نمائیم با تمام احترام به اعضای این گروه و هنرشان بایستی اذعان نمود که این گروه هیچ کدام از شاخصه های ذکر شده در سطور بالا را نداشتند که همین امر باعث گردید تا شنونده احساس خستگی نموده و حس و حال لذت بردن از موسیقی اصیل ایرانی را که در بخش اول اجرا گردید از اذهان وی زدوده شود . همین علت باعث میگردید تا در آغاز بخش سوم برنامه ذهن شنونده آنطور که باید بر موسیقی متمرکز نباشد .

مع الوصف ؛ بخش سوم برنامه با حضور مجدد گروه اشراق بر روی صحنه و تشویق حضار آغاز گردید ، تصنیف " لولیان بیستون " در مایه دشتی و با آهنگ اصغر محمدی و شعری از مرحوم حسین منزوی آغاز گر این بخش از برنامه بود . انتخاب بجا و صحیح شعر و نیز آهنگسازی اصغر محمدی در این تصنیف ستودنی بود .

پس از این تصنیف و سپس همراهی سنتور و تار با آواز مجتبی عسگری ؛ تصنیف قدیمی گلنار نیز با صدای گرم و دلنشین مجتبی عسگری شور شعف خاصی را بر انگیخت که موجبات تحسین و تشویق حضار گردید . تصنیفی که خاطرات بسیاری از علاقه مندان به موسیقی اصیل ایرانی را زنده کرد . " گلنار " اثری است ماندگار با صدای مرحوم داریوش رفیعی و با آهنگسازی مجید وفادار که با شعر کریم فکور در مایه دشتی اجرا گردیده است . در این اجرا بهمن فریاد رس نوازنده میهمان گروه تنظیم این اثر را بر عهده داشت . سپس آواز مجتبی عسگری با صدای دلنشین کمانچه بهمن فریاد رس همراه گردید . تصنیف ایران وطنم از ساخته های اصغر محمدی و با شعری از دکتر امیر حسین سعیدی نیز بخش دیگری از این برنامه بود که در دستگاه شور اجرا گردید . قطعه زیبای محلی لری ساخته و تنظیم بهمن فریاد رس پایان بخش برنامه کنسرت بود . این قطعه نیز در پایان با تشویق حاضران در سالن روبرو گشت .

در پایان کنسرت نیز عده ای از حاضران در این برنامه درخواست اجرای قطعه موسیقی " مرغ سحر " ! را نمودند ؛ قطعه ای بیاد ماندنی که تنها با صدای شجریان دلنشین است و شایسته بود این گروه بجای اجرای قطعه ای که به قول سرپرست گروه تاکنون به تمرین آن نپرداخته بودند ؛ با احترام به درخواست علاقه مندان ؛ تصنیف دیگری چون " گلنار " و یا " ایران وطنم " را که بسیار نیز زیبا اجرا نمودند مجددا اجرا نمایند .

البته این سخن نگارنده هیچگاه اجرای زیبای گروه را زیر سئوال نمیبرد که لبخند رضایت علاقه مندان حاضر در سالن در پایان برنامه و به تبع آن نوازندگان گروه حکایت پایانی خوب بود برای کنسرت سه روزه گروه موسیقی اشراق

حاشیه برگزاری کنسرت نیز در نوع خود بسیار جلب و صد البته قابل تامل بود ؛ هجوم تماشاگران پس از باز شدن درب ها برای اشغال صندلی های جلو یکی از مواردی بود که با اندکی تامل به بطن قضیه که همانا حضور در محلی فرهنگی است اندکی نا مناسب و دور از شان فرهنگی فرهنگ دوستان عزیز می نمایاند . البته این قصور در ابتدا متوجه متولیان برگزاری کنسرت میگردد که با عدم شماره گذاری بر روی صندلی ها و بلیطها موجبات چنین حرکاتی را رقم زدند و سپس مسئولین نظم سالن که بایستی با سازماندهی علاقه مندان باعث ایجاد نظم در بین آنها میشدند .

در خلال برگزاری کنسرت نیز مدام صداهای بسیاری من جمله آهنگ های گوناگون موبایل علاقه مندان به موسیقی ! همراه با آواز مجتبی عسگری همراه میشد که باعث میگردید تا تمرکز مخاطب بر روی موسیقی از بین برود . حضور کودکان در سالن و صحبتها و حرکات پیاپی و بی مورد آنان ، و عدم تذکر والدین این عزیزان یکی دیگر از حاشیه هایی بود که باعث برهم زدن نظم سالن میگشت .

اما آنچه که در این بین بیش از همه اجازه تمرکز بر موسیقی را از این حقیر گرفت ؛ رفت و آمد های پیاپی جوانی بود که آدامس بر دهان! با تذکرات بیهوده خود به ناگاه ؛ نگاهم را به سوی خود جلب میکرد و به اجازه غرق شدن در عالم شعر و موسیقی را از حقیر سلب میگرد !

البته هدف نگارنده از بیان این حواشی و مشکلات که مطمئنا سخن دل بسیاری از شرکت کنندگان در این برنامه بوده است ؛ آن است که مسئولان برگزاری این گونه کنسرتها و برنامه ها در آینده در صدد رفع این مشکلات بر آیند و برنامه های آینده موسیقی خود را به نحو احسن اجرا نمایند تا در برنامه های آتی نیز استقبال از کنسرتهای این گروه بیش از پیش گردد . و نیز امید است مردم عزیز و هنردوست نیز در صورت حضور در کنسرتهای موسیقی با رعایت موارد فوق الذکر ؛ هم در اجرای بهتر موسیقی به هنرمندان یاری رسانند و هم با رعایت حقوق شهروندی و احترام به سایر عزیزانی که در این کنسرت شرکت نموده اند باعث گردند تا خود و دیگران از برنامه موسیقی لذت ببرند .

و سخن آخر آنکه :

استقبال کم نظیر بازدید کنندگان از برنامه موسیقی در هر سه روز از برگزاری کنسرت میتوانست به نوعی تلنگری باشد بر هنرمندان و فعالان عرصه هنر تا اندکی این شهر هنر دوست و هنر پرور را دریابند . شهری که سالهاست روی هنرمندان بزرگ کشور را به خود ندیده است و امید است در سال پیش رو هنرمندان پر آوازه میهن عزیزمان در تور های داخل کشور خود شهر زنجان را نیز از یاد نبرند .

با مهر و احترام

محمد جواد صحافی

پانزدهم اسفند ماه یکهزار و سیصد و هشتاد و هشت

 

 

* تاریخچه گروه نوازی ؛ هوشنگ سامانی